ฝังเข็มฟื้นฟูอัมพาต อัมพฤกษ์ แพทย์ทางเลือกใหม่

❓ โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) หรือที่มักเรียกกันว่า “อัมพฤกษ์” หรือ “อัมพาต” เป็นภาวะที่เกิดจากความผิดปกติของการไหลเวียนของเลือดในสมอง เช่น ภาวะที่สมองขาดเลือด หรือมีเลือดออกในสมอง ซึ่งส่งผลให้เซลล์สมองขาดออกซิเจน ทำให้เซลล์สมองตายภายในไม่กี่นาที

✨ โรคนี้เป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องได้รับการดูแลโดยเร่งด่วน หากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันเวลา อาจส่งผลต่อการทำงานของสมองในระยะยาวหรืออาจทำให้เสียชีวิตได้ จากข้อมูลของกระทรวงสาธารณสุขพบว่า ใน1ปีคนไทยเสียชีวิตด้วยโรคหลอดเลือดในสมองสูงถึง13,000 คน หรือเฉลี่ยประมาณ 37 คนต่อวันเลยทีเดียว

สาเหตุของการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง

อายุที่มากขึ้น ส่งผลให้หลอดเลือดในสมองเสื่อม สูญเสียความยืดหยุ่น
โรคความดันโลหิตสูง เป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญที่สุด เพิ่มโอกาสการเกิดหลอดเลือดสมองตีบหรือแตก
โรคเบาหวาน ทำให้หลอดเลือดเกิดการแข็งตัว (Atherosclerosis)
โรคไขมันในเลือดสูง ไขมันในเลือดโดยเฉพาะ LDL จะสะสมในผนังหลอดเลือด
การสูบบุหรี่ สารพิษในบุหรี่ เช่น นิโคติน และคาร์บอนมอนอกไซด์ ทำให้หลอดเลือดเสียหาย
การดื่มสุราในปริมาณมากเป็นประจำ สามารถเพิ่มความดันโลหิตและส่งผลเสียต่อหัวใจและหลอดเลือด
โรคอ้วน ทำให้หัวใจทำงานหนักและเพิ่มความเสี่ยงของโรคที่เกี่ยวข้อง เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน และไขมันในเลือดสูง

☯️ ซึ่งในทางการแพทย์แผนจีนนั้นมองว่า โรคนี้เกิดจากความไม่สมดุลระหว่างอิน และ หยาง ในร่างกาย โดย อินอ่อนกำลังและจมลงสู่ส่วนล่าง ขณะที่ หยางแรงกล้าและพุ่งขึ้นสู่ส่วนบน เมื่อขาดความชุ่มชื้นในการหล่อเลี้ยง หยางยิ่งแกร่งจนแปรสภาพเป็น ลม พลังเลือดและชี่ไหลย้อนกลับขึ้นข้างบน ผสมผสานกับเสมหะ และ ความร้อนที่สะสมปกคลุมทวารสมอง นำไปสู่ความผิดปกติทั้งด้านร่างกายและจิตใจ โดยเฉพาะในระบบสมอง

อาการ

📍ใบหน้า : มุมปากตกหรือชา ด้านใดด้านหนึ่งของใบหน้าไม่สามารถยิ้มหรือเคลื่อนไหวได้ตามปกติ

📍แขนหรือขา : อ่อนแรงหรือชา โดยเฉพาะที่แขนหรือขาข้างใดข้างหนึ่ง

📍การพูด : พูดไม่ชัดหรือไม่สามารถพูดได้ รวมถึงอาจไม่เข้าใจคำพูดของผู้อื่น

📍การมองเห็น : มองเห็นภาพซ้อนหรือมองไม่ชัดในตาข้างใดข้างหนึ่งหรือทั้งสองข้าง

📍การทรงตัว : เวียนศีรษะหรือเสียการทรงตัว

หลักการ **FAST** เพื่อประเมินอาการของโรคเบื้องต้น 4 อาการ

– F (Face) : ใบหน้าเบี้ยวหรือมุมปากตก

– A (Arms) : ยกแขนไม่ขึ้น หรือยกแขนแล้วแขนตก

– S (Speech ) : มีปัญหาในการสื่อสาร หรือพูดไม่ชัด

– T (Time) : หากพบอาการดังกล่าวต้องรีบพาไปโรงพยาบาลโดยด่วน

ประเภทของโรคหลอดเลือดสมอง

แบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลักๆ

โรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน (Ischemic Stroke)

เกิดจากการอุดตันของหลอดเลือดสมองเนื่องจากลิ่มเลือดหรือคราบไขมันที่สะสมในหลอดเลือด เป็นประเภทที่พบได้บ่อยที่สุด (ประมาณ 87% ของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง)

โรคหลอดเลือดสมองแตก (Hemorrhagic Stroke)

เกิดจากหลอดเลือดสมองแตก มีเลือดออก ส่งผลให้เซลล์สมองขาดออกซิเจน ทำให้เกิดแรงดันในสมอง และเกิดความเสียหายต่อสมอง

☯️ การแยกกลุ่มอาการในทางการแพทย์แผนจีน

โรคกระทำต่อเส้นลมปราณ : อาการของโรคจะรุนแรงน้อยกว่า เนื่องจากตำแหน่งของโรคค่อนข้างตื่นอาการหลัก คือ มีสติแจ่มใสเป็นปกติ แต่ร่างกายครึ่งซีกอ่อนแรง มุมปากตก พูดติดขัด

อาการร่วม แบ่งเป็น 5 ประเภท

ความร้อนของตับลอยขึ้นสูง : ตาและหน้าแดง ปวดศีรษะ ขี้โมโห ปากแห้ง คอแห้ง ปัสสาวะมีสีเหลืองเข้ม อุจจาระแข็งถ่ายยาก ลิ้นสีแดง ฝ้าลิ้นเหลือง
เส้นลมปราณมีลมและเสมหะอุดกั้น : บริเวณแขนขาชา หรือมีอาการเกร็ง เวียนศีรษะ ฝ้าลิ้นเหนียว
อวัยวะกลวงมีเสมหะและความร้อนอุดกั้น : มีเสมหะเหลืองข้น แน่นท้อง ปัสสาวะมีสีเหลืองเข้ม อุจจาระแข็งถ่ายยาก ลิ้นสีแดง ฝ้าลิ้นเหลืองเหนียว
ชี่พร่องมีเลือดคั่ง : บริเวณหน้าขาวซีด เหนื่อยง่าย แขนขาอ่อนแรง มือเท้าบวม ลิ้นมีสีคล้ำ ฝ้าลิ้นขาวเหนียว
อินพร่อง มีลมภายใน : บริเวณแขนขาชาเกร็ง จิตใจกระสับกระส่าย นอนไม่หลับ เวียนศีรษะ มักได้ยินเสียงในหู ลิ้นแดง ฝ้าลิ้นน้อย

โรคกระทำต่ออวัยวะภายใน : อาการของโรคค่อนข้างหนัก เนื่องจากตำแหน่งของโรคค่อนข้างลึก

อาการหลัก คือ หมดสติหรือสติไม่แจ่มใส ร่างกายครึ่งซีกอ่อนแรง มุมปากตก พูดติดขัด

อาการร่วมแบ่งเป็น 2 ประเภท

กลุ่มอาการตึงเกร็ง : ปากปิดและกัดฟันแน่น มือกำแน่น แขนขาเกร็ง
กลุ่มอาการอ่อนเปลี้ย : ตาปิดแต่ปากเปิดอ้า มือทั้ง2ข้างแบออก แขนขาอ่อนแรง ปัสสาวะอุจจาระราด ไม่สามารถควบคุมได้

ฝังเข็มรักษาโรคหลอดเลือดสมอง (stroke) ได้จริงไหม❓

“การฝังเข็ม ได้รับการยอมรับจากองค์การอนามัยโลก (WHO) ว่าสามารถนำมาใช้ในการรักษาโรคหลอดเลือดสมองได้ เนื่องจากมีประสิทธิภาพในการช่วยฟื้นฟูที่ชัดเจน”

💡ฝังเข็มช่วยอะไร

เพิ่มการไหลเวียนเลือด : สามารถช่วยให้สมองได้รับเลือดและออกซิเจนที่จำเป็น ส่งผลให้เนื้อสมองที่ขาดเลือดได้รับการฟื้นฟูและลดความเสี่ยงในการเกิดการตายของเนื้อสมอง
ลดการกระตุ้นของระบบประสาทซิมพาเทติก : ระบบประสาทซิมพาเทติกมีบทบาทในการควบคุมการหดตัวของหลอดเลือด ดังนั้นการฝังเข็มจึงทำให้หลอดเลือดขยายตัวและเพิ่มการไหลเวียนของเลือด
ฟื้นฟูการทำงานของร่างกาย : เช่น อาการอัมพาต หรือความบกพร่องในการเคลื่อนไหว
ลดอาการปวดและบวม : ฝังเข็มช่วยลด อาการปวดหรือบวมจากภาวะแทรกซ้อนของโรคหลอดเลือดสมอง
ปรับสมดุลของร่างกาย : การฝังเข็มยังช่วยในการปรับสมดุลของระบบการทำงานของร่างกายทั้งระบบประสาทและฮอร์โมน ซึ่งสามารถช่วยลดความเครียดและกระตุ้นการฟื้นตัว

งานวิจัยเรื่องการฝังเข็มร่วมกับการฟื้นฟูหลังโรคหลอดเลือดสมอง

งานวิจัยจากประเทศจีน

การทดลองแบบสุ่มในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง 250 คน พบว่าการฝังเข็มร่วมกับการฟื้นฟูมาตรฐานช่วยให้คะแนนความผิดปกติทางระบบประสาท การกลืน และการรู้คิดดีขึ้นมากกว่าการฟื้นฟูมาตรฐานเพียงอย่างเดียว รวมถึงพบการดีขึ้นด้านการเคลื่อนไหวขา อย่างไรก็ตาม คะแนนการเคลื่อนไหวโดยรวมและแขนไม่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญในการติดตามระยะสั้นนี้ การฝังเข็มจึงเป็นการดูแลร่วมกับการรักษาและฟื้นฟูมาตรฐาน

อ่านงานวิจัยต้นฉบับ

⚠️ การป้องกันโรค

ควบคุมปัจจัยเสี่ยง: เช่น รักษาความดันโลหิตและน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในระดับปกติ
ปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิต: เช่น หยุดสูบบุหรี่ ลดการดื่มสุรา และออกกำลังกายสม่ำเสมอ
รับประทานอาหารเพื่อสุขภาพ: หลีกเลี่ยงอาหารไขมันสูง น้ำตาลสูง และเพิ่มผักผลไม้ในมื้ออาหาร
ตรวจสุขภาพประจำปี: เพื่อคัดกรองโรคที่เป็นปัจจัยเสี่ยงและรักษาได้ตั้งแต่ระยะแรก

โรคหลอดเลือดสมองเป็นภัยคุกคามต่อชีวิตและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย แต่สามารถลดความเสี่ยงและป้องกันได้ด้วยการดูแลสุขภาพและปรับเปลี่ยนพฤติกรรม การรักษาด้วยการฝังเข็มจึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่ดี ที่สามารถช่วยฟื้นฟูการทำงานของร่างกายและสมอง หากพบอาการของโรค ควรรีบไปพบแพทย์ทันทีเพื่อเพิ่มโอกาสในการรักษาและลดผลกระทบระยะยาว

คำถามที่พบบ่อย

ก่อนพิจารณาฝังเข็มร่วมกับการฟื้นฟูหลังโรคหลอดเลือดสมอง ควรเตรียมข้อมูลอะไรบ้าง?

ควรนำสรุปการรักษา รายการยา โรคประจำตัว และแผนกายภาพบำบัดที่มีอยู่มาให้แพทย์ประเมิน พร้อมแจ้งข้อจำกัดในการเคลื่อนไหว การกลืน การสื่อสาร และความช่วยเหลือที่ต้องใช้ในชีวิตประจำวัน เพื่อวางแผนให้เหมาะกับสภาพผู้ป่วยและทีมรักษา

หากใช้ยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยังฝังเข็มได้ไหม?

การใช้ยาเหล่านี้ไม่ได้เท่ากับห้ามฝังเข็มอัตโนมัติ แต่ต้องให้แพทย์ประเมินเป็นรายบุคคล ควรแจ้งชื่อยาและประวัติเลือดออกหรือช้ำง่ายก่อนทำ เพื่อประเมินความเสี่ยงเลือดออกและรอยช้ำ ห้ามหยุดหรือปรับยาเองเพื่อมาฝังเข็ม

ฝังเข็มร่วมกับกายภาพบำบัดได้ไหม และต้องเว้นเวลากี่ชั่วโมง?

สามารถจัดร่วมกับกายภาพบำบัดได้ โดยปรับเวลาและความหนักตามสภาพผู้ป่วยและแผนของทีมรักษา ไม่ควรกำหนดช่วงเว้นตายตัวโดยไม่ได้ประเมินผู้ป่วย การฝังเข็มเป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นฟู และไม่ควรแทนกายภาพบำบัด การใช้ยา หรือการติดตามกับแพทย์ระบบประสาท

ผู้ดูแลควรบันทึกอะไรเพื่อช่วยติดตามการฟื้นฟู?

ควรบันทึกความสามารถในการเคลื่อนไหวและกิจวัตรที่ทำได้จริง เช่น ลุกนั่ง เดิน หรือใช้มือ พร้อมระบุความช่วยเหลือที่ต้องใช้และอาการปวดหรือเกร็ง นำข้อมูลมาเปรียบเทียบกับเป้าหมายของทีมฟื้นฟู และแจ้งทั้งสิ่งที่ดีขึ้นและสิ่งที่ยังทำได้ยาก ผลการฟื้นฟูและช่วงนัดติดตามแตกต่างกันในแต่ละคน

ระหว่างฟื้นฟู หากมีอาการใหม่หรือแย่ลง ควรไปโรงพยาบาลเมื่อไร?

หากเกิดหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงหรือชา พูดไม่ชัด หรือการมองเห็นผิดปกติขึ้นใหม่อย่างฉับพลัน ให้โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที ไม่ควรรอคิวนัดฝังเข็ม หากอาการค่อย ๆ เปลี่ยนไปหรือทำกิจวัตรได้น้อยลง ควรติดต่อทีมรักษาเพื่อประเมินเพิ่มเติม

“รักษาเร็ว หายไว เชื่อใจ เจินฟู่คลินิก”

เจินฟู่คลินิก โดยแพทย์แผนจีน รักษาโรคด้วยการฝังเข็ม ครอบแก้ว ยาจีน

ติดต่อเจินฟู่คลินิก

ผู้ตรวจทานทางการแพทย์: ดร. เยาวเกียรติ เยาวพันธุ์กุล
คุณวุฒิ: ปริญญาเอก สาขาโรคไต เบาหวาน และต่อมไร้ท่อ
วันที่อัปเดต: 4 กันยายน 2026

แหล่งอ้างอิงทั่วไป: NCCIH: Acupuncture—Effectiveness and Safety และ WHO Benchmarks for the Practice of Acupuncture

ข้อมูลนี้ใช้เพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล ผลลัพธ์อาจแตกต่างกันในแต่ละบุคคล